Markmið ung- og smábarnaverndar

Að efla heilsu, vellíðan og þroska ungra barna með reglulegum heilsufarsskoðunum ásamt stuðningi og fræðslu til fjölskyldna þeirra.

Ung- og smábarnavernd stendur öllum foreldrum til boða þeim að kostnaðarlausu.

Hjúkrunarfræðingar og læknar á heilsugæslustöðvum sjá um ung- og smábarnavernd í samstarfi við sálfræðinga og annað fagfólk heilsugæslunnar.

Foreldrum nýfæddra barna er boðið upp á heimavitjanir fyrstu vikurnar og koma síðan í kjölfarið á heilsugæslustöðina með barnið í skoðanir. Mikilvægt er að þjónustan sé sveigjanleg og taki mið af þörfum fjölskyldunnar hverju sinni. Lögð er áhersla á að viðhalda samfellu í þjónustunni eins og frekast er unnt og að sami hjúkrunarfræðingur og læknir fylgi barni/fjölskyldu eftir í gegnum allar skoðanirnar.

Fylgst er með vitsmuna- og tilfinningaþroska ásamt félagslegum og líkamlegum þroska barna frá fyrstu ævidögum til skólaaldurs. Áhersla er lögð á stuðning við fjölskylduna og þannig stuðlað að því að börnum séu búin bestu mögulegu uppvaxtarskilyrði á hverjum tíma. Mikilvægt er að uppgötva sem fyrst frávik hvað heilsufar og þroska varðar og gera viðeigandi ráðstafanir.

Tilgangur þessara leiðbeininga er einkum að:

Lýsa kröfum um ákveðin lágmarksgæði í ung- og smábarnavernd hér á landi.
Vera marklýsing fagaðila um innihald ung- og smábarnaverndar.
Koma að gagni við grunn-, framhalds- og símenntun heilbrigðisstétta.
Samræma innihald leiðbeininga og framkvæmd í ung- og smábarnavernd.

Leiðbeiningar um ung- og smábarnavernd eru í stöðugri endurskoðun.

Síðast uppfært júlí 2026

Upplýsingar um ung- og smábarnavernd á Heilsuveru

Yfirlit yfir skoðanir og ónæmisaðgerðir

Brjóstagjöf og næring

Ráðleggingar um næringu ungbarna fyrir heilbrigðisstarfsfólk
Ráðleggingar um D-vítamín fyrir börn 0-1 árs
Næring - ráðleggingar EL
Mjólkurofnæmi barna
Eggjaofnæmi
Óþol - Mjólkursykur
Orkubætt mataræði ungbarna - íslenska, enska
Fróðleiksmolar ÞÍH
- Brjóstabólga (Mastitis)
Gæðaskjöl Landspítala
Matvendni barna
Staða þekkingar varðandi einhverfu og mataræði
Íslenskar ráðleggingar um grænkerafæði á meðgöngu og við brjóstagjöf
- Grænkerafæði (vegan mataræði) á meðgöngu og við brjóstagjöf - Samantekt
- Grænkerafæði (vegan mataræði) á meðgöngu og við brjóstagjöf - Ítarlegri texti

Líkamsskoðun

Þroski barna

Bólusetningar

Bólusetningar - upplýsingar fyrir heilbrigðisstarfsfólk

Bólusetningar barna - upplýsingar fyrir foreldra

Upplýsingar um bólusetningar og bóluefni fyrir forsjáraðila (island.is)
Sjúkdómar sem bóluefni beinast gegn (island.is)
Er barnið þitt bólusett? (island.is)
Fræðsla um barnabólusetningar á Heilsuveru - íslenska, enska, pólska

Skimun á þunglyndi og kvíða

Farsæld barna

Þjónusta í þágu farsældar barna

Úrræðalisti fyrir tengiliði farsældar

Gleym mér ei - Styrktarfélag til stuðnings foreldra sem missa á meðgöngu og í/eftir fæðingu
Sjónarhóll - Ráðgjafamiðstöð fyrir foreldra barna með stuðningsþarfir á Íslandi
Geðheilsumiðstöð barna - Námskeið fyrir foreldra og börn
CP félagið - Félag einstaklinga með Cerebral Palsy (CP) og aðstandendur þeirra
Félag áhugafólks um Downs heilkennið
Sorgarmiðstöðin - Styður við syrgjendur og alla þá sem vinna að velferð þeirra
Okkar heimur - Styður við börn sem eiga foreldri með geðrænan vanda
Neistinn - Vettvangur fyrir hjartabörn og aðstandendur þeirra
Einhverfusamtökin - Félag fyrir einstaklinga með einhverfu, aðstandendur, fagfólk og öll þau sem hafa áhuga á málefnum fólks með einhverfu
Umhyggja - Félag sem vinnur að bættum hag langveikra barna og fjölskyldna þeirra
Gló Æfingastöð - Fjölskyldumiðuð þjónusta sem styður við þátttöku og þroska
Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins - Námskeið og hópatímar

Ofbeldi

Heimilisofbeldi - ofbeldi í nánum samböndum

Tilvísanir / Eyðublöð

Brjóstagjafaráðgjöf
- Beiðni um sérhæfða brjóstagjafaráðgjöf (Sjúkratryggingar Íslands)
- Listi yfir brjóstagjafaráðgjafa sem eru á samningi hjá Sjúkratryggingum Íslands
Tilvísun á Ráðgjafar- og greiningarstöð
- Tillaga um útfyllingu á tilvísun til RGR í 18 mánaða skoðun
Leyfi til að afla og veita upplýsingar til leikskóla
Barnavernd - tilkynning

Pantanir

Hægt er að panta Heilsufarsskrá barna hjá ÞÍH fyrir þá sem eru utan HH. HH stöðvar panta í gegnum miðlægan lager.

Embætti landlæknis sér um dreifingu bólusetningaskírteinum.

Fræðsluefni fyrir fagfólk á læstri síðu ÞÍH: Þíh.is/fraedsla

Notendanafn og lykilorð er hægt að nálgast hjá throunarmidstod@heilsugaeslan.is

Á Heilsuveru er mikið af hjálplegu efni fyrir foreldra og fagfólk um þroska, heilsu og umönnun barna

Myndbönd á Heilsuveru

Íslenskar heimasíður

Farsæld barna
Barna- og fjölskyldustofa
Embætti landlæknis (island.is)
Heyrnar- og talmeinastöð Íslands (hti.is)
- Þróun máls og tals barna (HTÍ)
- Almenn málörvun barna (HTÍ)
- Blöðrublaðið á íslensku, ensku (HTÍ)
- Málþroski ungra barna - snemmtæk íhlutun (Myndband HTÍ)
Miðja máls og læsis
Forsíða - Tal- og málörvun
Einhverfa
Barnaspítali Hringsins
Geðheilsumiðstöð barna
Solihull aðferðin
- Solihull Approach – Geðverndarfélag Íslands (gedvernd.is)
- Solihull aðferðin - gjaldfrjáls netnámskeið fyrir foreldra (NHS)
Sjúkratryggingar (island.is)
Eldvarnir: handbók heimilisins

Fyrstu 1000 dagarnir

Fyrstu 1000 dagar barnsins á Norðurlöndunum: Stefnumótunartillögur komnar út. | Ísland.is

Erlendar heimasíður

Rikshandboken i barnhälsovård
Helse norge (myndbönd og fræðsla á ensku, norsku og pólsku)
Health A to Z - NHS (www.nhs.uk)
- Baby - NHS (www.nhs.uk)
- Bæklingar frá NHS um kvíða, depurð, heimilisofbeldi, áfengisneyslu og fleira á ensku
The Poo in You - myndband um hægðatregðu (á ensku)

Greinar / skýrslur

Skýrsla um brjóstagjöf og næringu barna á Íslandi 2018-2021
Viðhorf foreldra til heimavitjana í ung- og smábarnavernd (Tímarit hjúkrunarfræðinga 1. tbl. 2021)
Implementing an early detection program for autism in primary healthcare: Screening, education of healthcare professionals, referrals for diagnostic evaluation, and early intervention - ScienceDirect

Lög og reglugerðir

Hlutverk sviðs ung- og smábarnaverndar er að þróa, leiða og samræma heilsuvernd ung- og smábarna í samvinnu við heilbrigðisyfirvöld og heilsugæsluna á landsvísu.

Margir fagaðilar hafa komið að gerð og endurskoðun leiðbeininga um ung- og smábarnavernd.

Fagstjórnendur á hverri heilsugæslustöð bera ábyrgð á heilsugæslu barna á sínu þjónustusvæði og á því að leiðbeiningum um ung- og smábarnavernd sé framfylgt.

Helstu verkefni ung- og smábarnasviðs:

Faglegur bakhjarl við ung- og smábarnavernd á landsvísu
Þróun, innleiðing og endurskoðun Leiðbeininga um ung- og smábarnavernd
Vinna með heilbrigðisyfirvöldum og heilsugæslunni að stefnumótun ung- og smábarnaverndar
Gerð fræðsluefnis fyrir almenning á www.heilsuvera.is
Söfnun upplýsinga um heilsufar barna og starfsemi ung- og smábarnaverndar og úrvinnsla þeirra
Vísinda- og gæðaþróunarverkefni